Forma umów w świetle Kodeksu cywilnego

Dodaj komentarz

Marzec 2, 2013 - autor: Doradztwo Prawne PAB

Zgodnie z art. 60 kc „z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej”. Oznacza to, że strony co do zasady mają wolność w wyborze formy zawarcia kontraktu i muszą złożyć tak swoje oświadczenie woli, aby było ono na tyle zrozumiałe, by ustalić jego znaczenie w drodze wykładni.

Ustawodawca wymienia trzy podstawowe formy zawarcia kontraktów:

  1. zwykła forma pisemna (w tym postać elektroniczna) – „do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany” (art. 78 § 1 kc). Dopuszczalne jest również złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej – „oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej” (art. 78 § 2 kc). Za podpis własnoręczny uznawane jest oznaczenie graficzne wskazujące na imię i nazwisko. Natomiast zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 18 września 2001r. o podpisie elektronicznym (dalej: upe) „jedynie dane w postaci elektronicznej, które wraz z innymi danymi, do których zostały dołączone lub z którymi są logicznie powiązane, służą do identyfikacji osoby składającej podpis elektroniczny”
  2. forma pisemna z urzędowym poświadczeniem daty lub podpisu – tzw. data pewna, to stwierdzenie urzędowe, że dokument istniał w momencie poświadczenia daty. Urzędowego poświadczenia daty co do zasady dokonuje notariusz (art. 96 pkt 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie; dalej: pn). Takiego samego znaczenia nabiera potwierdzenie daty przez organ administracji państwowej, samorządowej lub wymiaru sprawiedliwości. W przypadku podpisu elektronicznego może być on „znakowany czasem” przez załączenie do dokumentu właściwego dokumentu oznaczenia czasu (por. art. 7 ust. 1 upe). Szczegółowo kwestię pewnej daty reguluje art. 81 kc. Poświadczenie podpisu jest urzędowym stwierdzeniem własnoręczności podpisu poprzez umieszczenie odpowiedniej klauzuli na dokumencie. Czynność tę wykonuje przede wszystkim notariusz (por. art. 96 pkt 1 i art. 99 § 2 pn).[1]
  3. forma aktu notarialnego – zgodnie z art. 92 pn „notariusz sporządza akt notarialny, jeżeli wymaga tego przepis prawa lub taka jest wola stron”. Notariusz przyjmuje oświadczenia woli stron i spisuje jako dokument aktu notarialnego. Ponadto może sprawdzić tożsamość składających oświadczenia poprzez okazanie odpowiednich dokumentów, a przed samym podpisaniem odczytuje spisaną treść dokumentu i zapytuje się kontrahentów czy rozumieją treść, znaczenie kontraktu, a także, czy spisana umowa odpowiada ich woli. Na żądanie powinny być odczytane również załączniki do aktu (por. art. 94 § 1 pn). Niezbędnymi elementami aktu notarialnego są podpisy osób biorących udział, osób obecnych przy sporządzaniu dokumentu i samego notariusza (por. art. 92 § 1 pkt 8 i 9 pn).[2] Akt notarialny musi być sporządzony w języku polskim, a ewentualnie dodatkowo można go spisać w języku obcym (por. art. 2 § 3 pn).

Kolejnym zagadnieniem dotyczącym formy umów jest zastrzeżenie określonej formy. Wyróżniamy:

  1. formę zastrzeżoną do celów dowodowych (ad probationem) – w sytuacji, gdy zastrzeże się formę pisemną, ale bez rygoru nieważności, to nie jest dopuszczalny w ewentualnym sporze ani dowód ze świadków, ani z przesłuchania stron na fakt dokonania kontraktu (por. art. 74 § 1 kc). Jednak zgodnie z art. 74 § 2 kc będą dopuszczalne owe dowody, kiedy: a) strony się na to zgodzą, b) żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo c) zawarcie kontraktu będzie uprawdopodobnione za pomocą pisma. Co więcej, istnieje obowiązek po stronie przedsiębiorcy przedstawienia sądowi pisemnego potwierdzenia zawarcia kontraktu w obrocie konsumenckim. Ustawodawca w art. 74 § 3 kc przewidział, że tych ograniczeń dowodowych nie stosuje się do obrotu w pełni profesjonalnego.[3]
  2. formę zastrzeżoną pod rygorem nieważności (ad solemnitatem) – jeśli kontrakt zostanie zawarty bez zachowania zastrzeżonej formy, to z mocy prawa będzie nieważny (por. art. 73 § 1 kc). Rygor nieważności odnosi się do każdej formy szczególnej, z wyjątkiem zwykłej formy pisemnej (por. art. 73 § 2 kc). W przypadku tej ostatniej rygor nieważności musi być wprost stwierdzony w ustawie (art. 73 § 1 kc).
  3. formę zastrzeżoną dla wywołania określonych skutków prawnych (ad eventum) – w tym wypadku brak zastrzeżonej formy nie powoduje nieważności kontraktu w części nie obejmującej owe zastrzeżenie.
  4. formę zastrzeżoną w umowie – z zasady swobody kontraktowania wynika także to, że kontrahenci mogą decydować o tym, w jakiej formie zawrą umowę. Oczywiście ich swoboda jest ograniczona przepisami prawa wymagającymi formy szczególnej. Zgodnie z art. 76 kc „jeżeli strony zastrzegły w umowie, że określona czynność prawna między nimi powinna być dokonana w szczególnej formie, czynność ta dochodzi do skutku tylko przy zachowaniu zastrzeżonej formy. Jednakże gdy strony zastrzegły dokonanie czynności w formie pisemnej, nie określając skutków niezachowania tej formy, poczytuje się w razie wątpliwości, że była ona zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych”.[4]

Na koniec należy dodać, że ingerencja w kontrakcie w postaci uzupełnień, zmian, rozwiązania, odstąpienia czy wypowiedzenia jego wymaga formy zastrzeżonej przez ustawę lub strony do zawarcia danego kontraktu (por. art. 77 § 1 kc). Przy umowie zawartej pisemnie rozwiązanie za zgodą kontrahentów lub odstąpienie albo wypowiedzenie jej też powinno być stwierdzone pismem (por. art. 77 § 2 kc). W wypadku innych form szczególnych rozwiązanie za zgodą stron musi być dokonane w formie zawarcia danego kontraktu. Natomiast odstąpienie albo wypowiedzenie takiej umowy powinno być na piśmie (por. art. 77 § 3 kc).[5]


[1] J. Ciszewski (w:) S. Ciarkowski, M. Glicz, B. Gliniecki, E. Wieczorek, A. Wowerka, pod red.               J. Ciszewskiego , Kontrakty…, s. 28-30.

[2] J. Rajski (w:), op. cit., s. 232 i 233.

[3] J. Ciszewski (w:) S. Ciarkowski, M. Glicz, B. Gliniecki, E. Wieczorek, A. Wowerka, pod red.               J. Ciszewskiego , Kontrakty…, s. 30 i 31.

[4] J. Rajski (w:), op. cit., s. 243 i 244.

[5] J. Ciszewski (w:) S. Ciarkowski, M. Glicz, B. Gliniecki, E. Wieczorek, A. Wowerka, pod red.               J. Ciszewskiego , Kontrakty…, s. 31 i 32.

(fragment pracy mgr „Sposoby zawierania umów w obrocie handlowym”)

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: